Een prank klinkt vaak onschuldig. Iemand laten schrikken, een neptelefoontje plegen of vroeger gewoon belletje lellen. Druk op de deurbel, rennen alsof je leven ervan afhangt, en hopen dat de buurvrouw je niet herkent. Maar pranken is veranderd. Waar het vroeger klein bleef, kijkt nu soms een heel livestream mee. Pranks zijn niet meer alleen grapjes tussen vrienden, maar is online content worden. Met kijkers, likes, reacties en mensen die in de chat roepen dat iemand “nog verder moet gaan”.
Na een recent incident waarbij een prankcall mogelijk een rol speelde bij een fatale schietpartij in Amsterdam, is de vraag daarom actueler dan ooit: wanneer is iets nog een grap, en wanneer wordt het gevaarlijk?
Wat is een prank?
Een prank is een grap, zoals van oudsher wordt gezegd ’kattenkwaad’, iets licht vervelends doen om een reactie te krijgen. Dat kan klein zijn, zoals belletje lellen, maar ook groter, zoals een neptelefoontje of een verborgen camera.
Het doel is meestal humor. Maar bij online pranks draait het steeds vaker om de reactie. Hoe bozer, banger of verbaasder iemand wordt, hoe beter de video scoort. En daar begint het probleem
Ook online creators spreken zich inmiddels uit over dit soort content. YouTuber Acid noemde dit soort livestreams in een recente video “geen pranks meer”, maar “een gevaarlijk stukje internet”, omdat mensen volgens hem steeds verder gaan voor aandacht en reacties.
Nu kijkt niet de straat mee, maar het internet
Vroeger ging dat anders. In een dorp of buurt kon je misschien snel wegrennen na belletje lellen, maar écht verdwijnen deed je niet. Er was altijd wel een buurvrouw die wist: dat waren vast die kinderen van verderop. Geen camera, geen bewijs, maar wel een verdacht goede gok.
Online werkt dat anders. Een prank kan worden uitgevoerd achter een username, via een nepaccount of in een livestream. De buurvrouw is vervangen door een chat vol onbekenden. Alleen zegt die chat niet: “Doe normaal.” Die zegt eerder: “Nog een keer!”
Bij sommige livestreams kunnen kijkers zelfs pranks aandragen of betalen om iemand te laten bellen. De streamer wordt dan bijna een soort ingehuurde grappenmaker: iemand anders bedenkt het doelwit, het publiek kijkt mee, en de maker voert het uit.
‘’prank gaat fout’’
De grens tussen kattenkwaad en gevaar is niet nieuw. RTL Nieuws berichtte eerder al over een situatie in Hoogeveen waarbij belletje lellen uiteindelijk escaleerde en leidde tot politie-ingrijpen.
Een prank wordt gevaarlijk zodra degene aan de andere kant niet meer weet dat het een grap is. Voor de grappen maken kan het een grap zijn, maar voor het doelwit voelt het op dat moment echt. De angst, verwarring of boosheid is dan geen act, maar een echte reactie.
Daar wordt de grens vaag. Want als iemand wordt bedreigd, vernederd of opgefokt zonder te weten dat het om een grap gaat, is het niet meer alleen humor. Dan wordt de persoon zelf onderdeel van entertainment, zonder daar toestemming voor te geven.
Een grap werkt pas als er achteraf ruimte is om samen te lachen. Als alleen de maker en het publiek lachen, maar de ander achterblijft met angst of schade, is het geen onschuldige prank meer.
Conclusie
Pranken is dus niet nieuw. Mensen hebben altijd manieren gevonden om elkaar te laten schrikken, te verwarren of uit te lokken. Alleen is de omgeving veranderd. Waar vroeger een prank eindigde bij een boze buurvrouw aan de deur, kan die nu eindigen in een livestream, een viraal fragment of zelfs een gevaarlijke situatie.
Juist daarom is de grens belangrijker geworden. Een prank is geen probleem omdat iemand een grap maakt, maar omdat de ander soms niet weet dat hij in een grap zit. Voor de kijkers is het entertainment, maar voor het doelwit kan het op dat moment echt voelen.
De vraag is daarom niet of mensen moeten stoppen met grappen maken. Humor hoort bij mensen. De vraag is: wanneer verandert een grap in iets waar iemand anders de prijs voor betaalt?
Benieuwd naar meer verhalen over online cultuur, jongeren en maatschappelijke onderwerpen? Lees dan ook mijn andere artikele op ma.live https://malive.nl/author/coraline-dillo/.
