De Nederlandse Spoorwegen (NS) starten samen met de gemeente Amersfoort een opvallende proef: inwoners met een laag inkomen kunnen zich aanmelden voor een tijdelijke pas waarmee zij een halfjaar lang gratis met de trein mogen reizen. Het project, de Vooruitpas Amersfoort, moet inzicht geven in hoe gratis treinreizen werkt voor deze doelgroep en wat het betekent voor hun dagelijks leven.
De proef begint op 1 juli en loopt tot 31 december 2026. In totaal zijn er 1000 passen beschikbaar. Als er meer aanvragen zijn dan plekken, wordt er geloot door de gemeente. Volgens NS draait het initiatief om toegankelijkheid en gelijke kansen. Daan Schut, lid van de Raad van Bestuur van NS, stelt dat reizen een belangrijke rol speelt in vrijheid en zelfstandigheid: “Reizen is vrijheid. Als je te weinig geld hebt om met de trein te reizen, word je daarin beperkt. Je moet steeds afwegen: ga ik wel of niet op pad, en wat moet ik daarvoor laten?”
Met de proef wil NS onderzoeken hoe mensen met een laag inkomen de trein gebruiken en welke impact gratis reizen heeft op hun leven. Denk aan werk, sociale contacten, familiebezoek of studie. De resultaten moeten helpen om te bepalen of er in de toekomst een bredere regeling kan komen, mogelijk in samenwerking met andere gemeenten of de overheid.
NS samen met de gemeente Amersfoort
De keuze voor Amersfoort is bewust gemaakt. De stad is groot genoeg om resultaten te krijgen, maar klein genoeg om de proef goed te kunnen organiseren. Daarnaast werkt de gemeente actief mee en kan zij inwoners gericht benaderen die in aanmerking komen. Het gaat dus nadrukkelijk om een pilot: een test om te kijken wat werkt, voordat er eventueel wordt opgeschaald naar andere steden of landelijk beleid.
Eerlijk of ongelijk?
Toch roept het project ook vragen op. Vooral het feit dat de proef in één stad plaatsvindt, zorgt voor discussie. Waarom hebben alleen inwoners van Amersfoort deze kans, terwijl mensen met een vergelijkbaar inkomen in andere steden niet mee kunnen doen? Ook onder studenten zorgt het plan voor verdeeldheid.
Daphne (20), game artist in leerjaar 1, vindt het idee goed bedoeld maar oneerlijk uitgevoerd: “Het is een beetje raar dat het op één plek is, terwijl het eigenlijk door heel Nederland zou moeten kunnen. Als je dit doet, doe het dan voor iedereen met een laag inkomen en niet alleen voor een bepaalde regio.”
Thiya (21), medewerker in creatieve productie, deelt die mening: “Ja, want het is oneerlijk. Waarom dan juist de mensen uit Amersfoort?” Corbyn (19), allround mediamaker, sluit zich daarbij aan: “Dat moet voor elke stad kunnen.”
Breder gesprek over openbaar vervoer
De proef in Amersfoort past in een groter debat over de rol van openbaar vervoer. Moet OV vooral een commerciële dienst blijven waarvoor iedereen betaalt, of meer een basisvoorziening worden voor iedereen, net als onderwijs of zorg?
NS is daarnaast ook met andere gemeenten, vervoerders en het Rijk in gesprek over manieren om reizen goedkoper en toegankelijker te maken voor specifieke groepen. Daarbij wordt ook gekeken naar duurzaamheid en het stimuleren van het openbaar vervoer ten opzichte van de auto.
De Vooruitpas in Amersfoort is nog geen landelijke regeling, maar een test. Het doel is om te onderzoeken of gratis treinreizen voor mensen met een laag inkomen haalbaar en effectief is. Tegelijk laat de discussie zien dat er nog veel vragen openstaan. Niet alleen over kosten en drukte in het OV, maar vooral ook over eerlijkheid: waarom zou zo’n regeling wel in de ene stad gelden en niet in de andere? De komende tijd moet blijken of deze proef het begin is van een breder systeem, of dat het bij een lokale test blijft.
