Bijna drie op de tien Nederlanders hebben het gevoel dat mensen zoals zij minder goed worden vertegenwoordigd door de politiek. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), gepubliceerd op 27 oktober 2026. Maar liefst 28 procent voelt zich op dit gebied achtergesteld. Ook op andere gebieden, zoals wonen en werk, ervaren Nederlanders ongelijkheid. Maar waar komt dat gevoel vandaan?
Het SCP deed samen met de Universiteit Utrecht onderzoek naar hoe Nederlanders hun positie in de samenleving ervaren. Daarbij werd gekeken naar vijf onderwerpen: wonen, werk, culturele tradities, rechtspraak en politieke vertegenwoordiging.
Vooral de woningmarkt en de politiek vallen op. Zo voelt 30 procent van de Nederlanders zich achtergesteld bij het vinden van een woning. Bij de vertegenwoordiging door de politiek ligt dat percentage op 28 procent.
Politiek krijgt de schuld
Volgens het SCP hebben sommige Nederlanders het gevoel dat andere groepen meer kansen krijgen dan zijzelf. Daarbij wordt vooral naar de politiek gewezen. Mensen vinden bijvoorbeeld dat de overheid bepaalde groepen voortrekt of onvoldoende rekening houdt met hun belangen.
Toch voelt lang niet iedereen zich benadeeld. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat de meeste Nederlanders zich niet achtergesteld voelen ten opzichte van andere groepen.
De onderzoekers benadrukken ook dat het gaat om ervaren achterstelling. Dat betekent dat mensen het gevoel hebben dat ze worden benadeeld, maar dat dit niet altijd betekent dat er daadwerkelijk sprake is van ongelijke behandeling.
Grote verschillen tussen opleidingsniveaus
Opvallend is dat er grote verschillen bestaan tussen mensen met verschillende opleidingsniveaus. Volgens het onderzoek van het SCP voelen universitair opgeleiden zich vaker bevoordeeld ten opzichte van andere groepen.
Bij mbo-opgeleiden is juist vaker sprake van het gevoel dat verschillende groepen met elkaar moeten concurreren om woningen, kansen en politieke aandacht.
Ook mensen met een migratieachtergrond ervaren op bepaalde gebieden vaker achterstelling. Zo hebben zij vaker het gevoel dat mensen zoals zij minder kansen krijgen op de arbeidsmarkt of anders worden behandeld door rechters.
Volgens de onderzoekers kunnen zulke verschillen ervoor zorgen dat groepen Nederlanders heel anders naar de samenleving kijken.
Jongeren voelen zich niet altijd gehoord
De 21-jarige Lukasz, een Poolse jongeman die in Nederland woont, vindt dat jongeren niet altijd voldoende worden gehoord door de Nederlandse politiek.
“Ik heb het gevoel dat mensen in de politiek het vaak over jongeren hebben, maar niet echt met jongeren praten. Er worden veel dingen beloofd, maar ik merk daar zelf niet altijd iets van.”
Vooral de woningmarkt zou volgens hem meer aandacht moeten krijgen. Hij zou in de toekomst graag zelfstandig willen wonen, maar ziet dat als een moeilijke opgave.
“Ik ben 21 en zou echt graag op mezelf willen wonen, maar als ik kijk naar wat woningen kosten, lijkt dat bijna onmogelijk. Je moet veel verdienen om iets te kunnen huren en als jongere heb je dat geld vaak gewoon niet.”
Ook vindt Lukasz dat jongeren meer betrokken zouden moeten worden bij politieke beslissingen. Volgens hem wordt er vooral gekeken naar mensen die al een woning en een vaste baan hebben.
Toch heeft hij niet al zijn vertrouwen in de politiek verloren. Hij denkt dat sommige politici daadwerkelijk iets willen veranderen, maar vindt dat veranderingen vaak te lang duren.
Verdeeldheid in de samenleving
Het gevoel van achterstelling kan volgens het SCP gevolgen hebben voor hoe mensen naar de politiek kijken. Wanneer mensen denken dat andere groepen worden voorgetrokken, kan dit leiden tot frustratie en minder vertrouwen in de overheid.
Dat kan ook voor meer verdeeldheid zorgen. Verschillende groepen kunnen namelijk het gevoel hebben dat juist zij worden benadeeld, terwijl ze dezelfde maatschappelijke problemen ervaren.
Voor het onderzoek werden 1.239 Nederlanders van achttien jaar en ouder ondervraagd. Daarnaast spraken onderzoekers met 31 deelnemers, verdeeld over vier focusgroepen. Daarmee werd niet alleen gekeken naar hoeveel mensen zich achtergesteld voelen, maar ook waarom.
Wat kan de politiek veranderen?
Volgens het SCP is het belangrijk dat politici beter uitleggen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Bijvoorbeeld waarom sommige groepen extra ondersteuning krijgen en hoe belastinggeld of beschikbare woningen worden verdeeld.
De overheid kan namelijk niet iedereen tegelijkertijd geven wat die wil. Daarom vinden de onderzoekers het belangrijk dat burgers begrijpen hoe politieke beslissingen tot stand komen en waarom die volgens de overheid rechtvaardig zijn.
Het onderzoek laat daarmee zien dat politieke onvrede niet alleen draait om welke partij er aan de macht is. Voor een aanzienlijke groep Nederlanders speelt vooral de vraag of hun belangen wel voldoende meetellen.
