Je kijkt een ontroerende film. Je hebt ruzie met iemand van wie je heel veel houdt. Of je ziet na lange tijd iemand terug die je gemist hebt. En ineens: tranen in je ogen. Maar waarom eigenlijk? Je ogen hebben toch helemaal geen reden om nat te worden omdat jij emotioneel bent? Toch gebeurt het. En opvallend genoeg zijn tranen veel meer dan een reactie op een stofje in je oog of bij het snijden van ui tijdens het koken.
Tranen zijn niet allemaal hetzelfde
We maken eigenlijk voortdurend tranen aan. Gelukkig maar, want zonder dat dunne laagje vocht zouden onze ogen droog en geïrriteerd raken. Dit noemen we basale tranen. Je kan het zien als een soort van onderhoudsbeurt voor je ogen.
Dan zijn er reflextranen. Die komen tevoorschijn als je ogen iets vervelends te verwerken krijgen. Denk aan rook, wind, stof of een ui die je aan het snijden bent. Je zenuwstelsel krijgt een seintje dat dit niet in je oog hoort te zitten. De traanklieren schieten te hulp en proberen je oog schoon te spoelen.
En dan zijn er de tranen waar we het meest nieuwsgierig naar zijn, namelijk emotionele tranen.
Je lichaam reageert eerder dan je woorden
Als je verdrietig, opgelucht, boos, ontroerd of juist enorm blij bent, gebeurt er van alles in je lichaam. Je hartslag kan veranderen, je ademhaling wordt anders en je spieren spannen zich aan of ontspannen juist. Ook je zenuwstelsel speelt een belangrijke rol.
Tranen kunnen onderdeel zijn van die lichamelijke reactie op een sterke emotie. Je hoeft dus niet eerst bewust te denken: nu ga ik huilen. Je lichaam kan al reageren voordat je precies weet wat je voelt.
Dat verklaart ook waarom je soms ineens tranen voelt opkomen terwijl je helemaal niet had verwacht dat iets je zo zou raken.
Maar wat heb je eraan?
Dat is een interessante vraag. Wetenschappers weten inmiddels veel over huilen, maar er is niet een simpele verklaring voor waarom emotionele tranen bestaan.
Een veelbesproken idee is dat huilen een vorm van communicatie is. Tranen zijn moeilijk te negeren. Zonder dat je iets hoeft te zeggen, kan iemand aan je gezicht zien dat er iets met je gebeurt. Misschien ben je verdrietig, overweldigd, geraakt of juist ontzettend blij.
Je tranen kunnen dus als het ware een boodschap versturen zonder woorden.
Dat past ook bij iets wat mensen opvallend goed kunnen: reageren op elkaars emoties. Als iemand begint te huilen, verandert er vaak meteen iets in de omgeving. Een ander vraagt wat er aan de hand is, geeft een knuffel of wordt zelf emotioneel.
En waarom huilen we soms van geluk?
Omdat je lichaam blijkbaar niet zo streng onderscheid maakt tussen positief en negatief als wij in ons hoofd doen.
Een huwelijk, de geboorte van een kind, een overwinning, een onverwachte verrassing of iemand na jaren terugzien: het zijn totaal verschillende situaties, maar ze kunnen allemaal een enorme emotionele reactie veroorzaken.
Je tranen vertellen dus niet persé dat je verdrietig bent. Soms zeggen ze eerder
Van ui tot ontroerende film
Dus de volgende keer dat je ogen vollopen, kun je je afvragen welke soort tranen het zijn.
Zijn je ogen zichzelf aan het schoonmaken? Dan zijn het waarschijnlijk reflextranen. Ben je net geraakt door een emotioneel moment? Dan kunnen het emotionele tranen zijn. En soms is het antwoord simpelweg. Allebei. Je lichaam is geen verzameling losse knopjes, maar een systeem waarin emoties, zenuwen en lichamelijke reacties voortdurend met elkaar samenwerken.
Eigenlijk zijn tranen dus een bijzonder staaltje lichaamstaal. Je hoeft niets te zeggen en toch kan iedereen zien dat iets wat met je doet.
